ចំណេះដឹងផ្នែកច្បាប់៖ តើការប្រកបអាជីពសារព័ត៌មានបែបណា អាចប្រឈមនឹងបទកំហែងយក?
សម្លេងអមតៈ | ផ្សព្វផ្សាយចំណេះដឹងផ្នែកច្បាប់ និងក្រមសីលធម៌សារព័ត៌មាន
ក្នុងការប្រកបវិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មាន អ្នកសារព័ត៌មានមានតួនាទីស្វែងរកការពិត ប្រមូលព័ត៌មាន ស្នើសុំការបំភ្លឺពីភាគីពាក់ព័ន្ធ និងផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានដែលមានប្រយោជន៍ដល់សាធារណជន។ ទន្ទឹមនឹងនេះ អ្នកសារព័ត៌មានក៏មានកាតព្វកិច្ចគោរពច្បាប់ និងក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈផងដែរ។
ជាក់ស្ដែង ករណីអ្នកសារព័ត៌មានអនឡាញម្នាក់ត្រូវបានចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងការគំរាមកំហែង និងទារប្រាក់ពីប្រជានេសាទនៅតំបន់បឹងទន្លេសាប ដែលសារព័ត៌មានបានចុះផ្សាយនាពេលថ្មីៗនេះ បានធ្វើឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍លើសំណួរមួយថា តើសកម្មភាពបែបណាខ្លះអាចចូលក្នុងបទកំហែងយកតាមច្បាប់កម្ពុជា?
ដើម្បីចូលរួមលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងផ្នែកច្បាប់ និងជួយឱ្យអ្នកសារព័ត៌មានប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការបំពេញការងារ អង្គភាពសារព័ត៌មាន «សម្លេងអមតៈ» សូមលើកយកចំណុចសំខាន់ៗមកបកស្រាយដូចខាងក្រោម៖
១. តើច្បាប់កម្ពុជាចែងយ៉ាងដូចម្ដេចអំពីបទកំហែងយក?
យោងតាមមាត្រា ៣៦៣ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា អំពើកំហែងយកពាក់ព័ន្ធនឹងការទទួលបានអ្វីមួយដោយប្រើអំពើហិង្សា ការគំរាមប្រើអំពើហិង្សា ឬការបង្ខិតបង្ខំ ដូចជា ការទាមទារឱ្យប្រគល់ប្រាក់ ទ្រព្យសម្បត្តិ ការបង្ហាញអាថ៌កំបាំង ឬការបោះបង់សិទ្ធិណាមួយ។
ចំណែកមាត្រា ៣៦៤ បានកំណត់ទោសចំពោះបទកំហែងយក ដោយដាក់ពន្ធនាគារពី ២ ឆ្នាំដល់ ៥ ឆ្នាំ និងពិន័យជាប្រាក់ពី ៤ លានរៀលដល់ ១០ លានរៀល។ ស្ថានទម្ងន់ទោសមួយចំនួនទៀតត្រូវបានកំណត់ក្នុងមាត្រា ៣៦៥ និងមាត្រាបន្ទាប់។
ទោះជាយ៉ាងណា ការកំណត់ថាសកម្មភាពណាមួយជាបទកំហែងយក ត្រូវផ្អែកលើធាតុផ្សំនៃបទល្មើស អង្គហេតុ និងភស្តុតាងក្នុងសំណុំរឿងនីមួយៗ មិនមែនផ្អែកលើការសន្និដ្ឋានតែមួយមុខឡើយ។
២. តើអ្នកសារព័ត៌មាននិយាយបែបណាខ្លះ អាចប្រឈមនឹងបទកំហែងយក?
ឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់ប្រើឋានៈជាអ្នកសារព័ត៌មាន ឬអះអាងថាមានព័ត៌មានអំពីអំពើខុសច្បាប់របស់អ្នកដទៃ ហើយទាមទារប្រាក់ដោយប្រើការគំរាមកំហែង ឬការបង្ខិតបង្ខំ ដើម្បីឱ្យគេប្រគល់ប្រាក់ នោះអាចជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ពិនិត្យលើបទកំហែងយក ប្រសិនបើអង្គហេតុបំពេញធាតុផ្សំនៃបទល្មើស។
ឧទាហរណ៍មួយទៀត គឺការទាមទារប្រាក់ជាថ្នូរនឹងការមិនផ្សាយព័ត៌មាន ឬការប្រើព័ត៌មានដែលខ្លួនមានមកគំរាមឱ្យភាគីពាក់ព័ន្ធបង់ប្រាក់។ សកម្មភាពបែបនេះក៏អាចបង្កជាបញ្ហាផ្លូវច្បាប់ និងជាការរំលោភក្រមសីលធម៌សារព័ត៌មានផងដែរ។
ប៉ុន្តែត្រូវបញ្ជាក់ថា ការនិយាយថានឹងផ្សាយព័ត៌មាន ការស្នើសុំការបំភ្លឺ ឬការរាយការណ៍អំពីអំពើដែលសង្ស័យថាខុសច្បាប់ មិនមែនជាបទកំហែងយកដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ។ ត្រូវពិនិត្យបរិបទនៃការសន្ទនា ចេតនា ការទាមទារ និងធាតុផ្សំនៃបទល្មើសតាមច្បាប់ជាមុនសិន។
៣. តើការទទួលសំណូក និងបទកំហែងយកខុសគ្នាដូចម្ដេច?
ការទទួលសំណូក និងបទកំហែងយកមិនមែនជាពាក្យដែលមានន័យដូចគ្នាទាំងស្រុងនោះទេ។
ការទទួលសំណូកពាក់ព័ន្ធនឹងការទទួលប្រាក់ ឬផលប្រយោជន៍ ដើម្បីធ្វើ ឬមិនធ្វើអ្វីមួយតាមលក្ខខណ្ឌដែលមានលក្ខណៈពុករលួយ។ ចំណែកបទកំហែងយក ត្រូវពិនិត្យលើការទទួល ឬទាមទារយកអ្វីមួយដោយប្រើអំពើហិង្សា ការគំរាមប្រើអំពើហិង្សា ឬការបង្ខិតបង្ខំ តាមមាត្រា ៣៦៣ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។
ចំពោះអ្នកសារព័ត៌មាន ការទទួលប្រាក់ផ្សាយពាណិជ្ជកម្មតាមកិច្ចព្រមព្រៀងច្បាស់លាស់ មិនមែនជាបទកំហែងយកដោយស្វ័យប្រវត្តិឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើការទទួលប្រាក់ត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយការគំរាមកំហែង ឬការបង្ខិតបង្ខំ នោះត្រូវពិនិត្យអង្គហេតុ និងច្បាប់ដែលអាចអនុវត្តបាន។
៤. តើច្បាប់ស្ដីពីរបបសារព័ត៌មានបានចែងអ្វីខ្លះ?
មាត្រា ៧ នៃច្បាប់ស្ដីពីរបបសារព័ត៌មានឆ្នាំ១៩៩៥ បានកំណត់គោលការណ៍សំខាន់ៗនៃក្រមសីលធម៌សារព័ត៌មាន ដូចជា ការគោរពការពិត ការផ្សាយព័ត៌មានដោយសុចរិត ការប្រើមធ្យោបាយសមរម្យដើម្បីប្រមូលព័ត៌មាន ការគោរពសិទ្ធិឯកជន និងការជៀសវាងការផ្សាយព័ត៌មានដែលបង្កការសង្ស័យដោយអយុត្តិធម៌លើបុគ្គល ឬភាគីណាមួយ។
មាត្រានេះក៏ចាត់ទុកការទទួលសំណូក និងការប៉ុនប៉ងកំហែងយកជាថ្នូរនឹងការផ្សាយ ឬការមិនផ្សាយព័ត៌មាន ថាជាការរំលោភវិជ្ជាជីវៈធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ។
ដូច្នេះ អ្នកសារព័ត៌មានគួរបែងចែកឱ្យច្បាស់រវាងការស្នើសុំការបំភ្លឺដោយសុចរិត និងការប្រើព័ត៌មានជាមធ្យោបាយដាក់សម្ពាធ ដើម្បីទទួលប្រាក់ ឬផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។
៥. តើអ្នកសារព័ត៌មានគួរប្រកបវិជ្ជាជីវៈដោយរបៀបណា ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យផ្លូវច្បាប់?
អ្នកសារព័ត៌មានគួរអនុវត្តវិធានការដូចខាងក្រោម៖
• រក្សាទុកកំណត់ត្រាសម្ភាសន៍ សារឆ្លើយឆ្លង ឯកសារ និងភស្តុតាងដែលទទួលបានដោយស្របច្បាប់។
• ស្នើសុំការបំភ្លឺពីសាមីខ្លួន និងអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធដោយប្រើភាសាសមរម្យ និងអព្យាក្រឹត។
• មិនទាមទារប្រាក់ ឬផលប្រយោជន៍ជាថ្នូរនឹងការមិនផ្សាយព័ត៌មាន។
• បែងចែកឱ្យច្បាស់រវាងកិច្ចព្រមព្រៀងផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម និងការរាយការណ៍ព័ត៌មាន។
• មិនប្រញាប់សន្និដ្ឋានថាបុគ្គលណាមួយមានពិរុទ្ធ ដោយគ្មានភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់។
• ប្រសិនបើមានការចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងបទល្មើស គួរពិគ្រោះជាមួយមេធាវី និងប្រើសិទ្ធិតាមនីតិវិធីច្បាប់។
៦. ការគោរពនីតិវិធី និងសិទ្ធិរបស់គ្រប់ភាគី
ចំពោះករណីអ្នកសារព័ត៌មានអនឡាញដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងការទាមទារប្រាក់ពីប្រជានេសាទនៅបឹងទន្លេសាប អង្គភាពសារព័ត៌មាន «សម្លេងអមតៈ» សូមបញ្ជាក់ថា ការចោទប្រកាន់គឺជាដំណាក់កាលមួយនៃនីតិវិធីច្បាប់ ហើយមិនស្មើនឹងការកំណត់ពិរុទ្ធភាពជាស្ថាពរនោះទេ។
ការវាយតម្លៃលើអង្គហេតុ ភស្តុតាង និងការអនុវត្តច្បាប់ គឺជាកិច្ចការរបស់ស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ចតាមនីតិវិធីច្បាប់។ ការលើកឡើងអំពីករណីណាមួយក្នុងបណ្ដាញសង្គម គួរធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើប្រភពដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន និងជៀសវាងការសន្និដ្ឋាន ឬការចោទប្រកាន់ដោយគ្មានមូលដ្ឋាន។
សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន
វិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មានមានសារៈសំខាន់ក្នុងការផ្ដល់ព័ត៌មានពិតជូនសង្គម ប៉ុន្តែសេរីភាពសារព័ត៌មានត្រូវដើរទន្ទឹមនឹងការទទួលខុសត្រូវ និងការគោរពច្បាប់។
អ្នកសារព័ត៌មានគួរចងចាំថា ការសួរនាំ ការស្នើសុំការបំភ្លឺ និងការផ្សាយព័ត៌មានដោយសុចរិត គឺខុសពីការប្រើការគំរាមកំហែង ឬការបង្ខិតបង្ខំដើម្បីទាមទារប្រាក់។ ចំណែកការកំណត់ថាអំពើណាមួយជាបទកំហែងយក ត្រូវផ្អែកលើច្បាប់ អង្គហេតុ និងភស្តុតាង មិនមែនផ្អែកលើការសន្និដ្ឋានជាមុនឡើយ។
អង្គភាពសារព័ត៌មាន «សម្លេងអមតៈ» សង្ឃឹមថា ការចែករំលែកចំណេះដឹងនេះនឹងជួយឱ្យអ្នកសារព័ត៌មាន និងសាធារណជនយល់កាន់តែច្បាស់អំពីច្បាប់ ក្រមសីលធម៌ និងការបំពេញវិជ្ជាជីវៈដោយការទទួលខុសត្រូវ។
កំណត់សម្គាល់៖ អត្ថបទនេះមានគោលបំណងអប់រំ និងផ្សព្វផ្សាយចំណេះដឹងទូទៅផ្នែកច្បាប់ មិនមែនជាការវិនិច្ឆ័យលើសំណុំរឿងជាក់លាក់ ឬជំនួសការប្រឹក្សាផ្លូវច្បាប់ពីមេធាវីឡើយ។



